Fundación del Monasterio de Ndj'éra y fueros á la población.
ta de Diciembre D u m ab ipso nascentis saeculo primordio si replicetur d« io5a. j n p09teros degcendens stípervénientiur» progressio, ipsius
summi opifieis innata benevolentia i n ôninibus respicitur, séiibper suUm fragüé plasma dementi et paterna visitasse sententia, quasi quoddam ipsius conditoris contubernio ac eummae Divinitatis pio sustenta tus solatio solus homo, coeteris animantibus, ut particeps Deitatis¿ est prrlatus, et ad se ipsum propagandum secundum Divinaé bonitatis consilio, miro modo est praedestinatus. Cujus transgression mè temeritas ac in ipso primaevo articulo in praeceps ruens itifrenata 'posteritas ¡'proh dolor! licet ad compassibilem redàcere íprimam immutabilem ipsius plasmantis senten- tiam, hic oblititi facti qualitatem, justae subiret Divinae vindictae severitatemç turn illud praejudiciunv pristinae ultionis nondum immemor fuit: penitus'prioris.Bliationis Verum pro restan randa spe de electa* propagationis, solus Noe cum suis mirabiliter servàíus'estiB sM^mmtam no- i'Váe regenerationis quem non "tátnen. p r ò * tiKa^netíesitate ,ligni salvavit fabrica quasi plásmanti figulura figusentum -non obeSdire ex eadetn luti materia, q u á n t ü m vít rm-ütr(*- -quie aedificante et mistice aedificato tipice impterét-url-Quod naútiein praesenti Ecclesia nequáquam in speculoet aenig*
?ir&tfevel' uf latenti imagine videtur, sed quasi ipsam ample- xande-vte'rttatem omnibus q u i sunt sanae mentis certum ba- betor.'Ha^^tique ex ligttis laevigatis, signum dwinaé erucis -efe^de latere' Ghrisu¡fabricata d u m nullum amplecti reffutat, omnes ad se materna áfifecita ita ihvitât: venite filii, audi- te" naé^ timorem Domini'dtícebo Vos. I n cujus tipo etiam ille Patriarchal Abraham'nd forte obnoxius fieret divinae temptationi rièn abhorrdit in hostiam dare pignus wnici
•filii, jam tunc significanslventurum eèse nr.qíibqtTe immo- latus in ara crucis summi'^atr.is'filius,.Eeclè»aeéffici.de-
DE LA CORONA DE CASTILLA. 53 beret sponsus. Hujus nimirum fignratum secfetum ut veri
arcani conscius descendit utrumque, dum discordera pug- nam mistici conceptus scire contendit illic doos popules eub uno portu perventuros esse praetendk. Horum ei?go innatae discordiae insensionem, dum nec nostris compes-- cuit pietas, nec prístina abhorruit in melius mutata severitas, tamdem minor ad benedictionem digitus bonus coele«ti visione consolandus utrius praesentis persuasu dirigitur, qui dum firmum debitat odium et praesentibüs sanetè dè- liberat obediendum supernorum constituitur mediator coe- lestiumque secretorum fidei providus iiulagator. Nam pro sola ilia coelesti visione et unius lapidis intitulatumifrec- tione,;tipicique lieoris infussione, adhuc Sancta Dei mater Ecèlesiá gaudet similitüdinem observasse perfectip|i imffli^
tatione ét longe latèque per orbem terrarum nobiliter àer dificata, haec de se proponere per ilium fidelem Patriar- cham ecclesiam esse denunciatam: quam terribilis est lo- cus iste, non est hie aliud nisi Domus Dei et porta coeli!
Ad instar itaque hujus Ecclesiae Moyses divinae legis la- tor, et in omnibus sagax Domini praecepti obser.vator:, ad intromittenda verba legis visus est prudenter clisppE|e,re Arcani foederis, quae figuratim undique obumbrata, taber- náculo testimonii quodam inter Deum et homines consti- tueretur medium, quod dictum esset appellari , Sancta Sanctorum. Dum ergo tam diversae figurae in tantum de- fenderent habilitate secretum, ut v i x quod portenderet ulli possit notandum, veritatis impenetrabile arqanum exterius obumbratum, antiqua lege lata it, donee ille, qui dictus est Rex pacificus in sortem aedificandae Donjus Dei est delegatus^f ettDavi4 quasi vir sangninum ab hoc in- cepto est reprobatus. Hie ¡quanto sapientiae snçcesit^fami- liarior tanto sibi via latentis secreti se praebuit notior, et jam legali umbra fere ad veritatem declinante, pro taber- naculi prioris obumbratissimo testimonio sapienter dispo- situm, aedificavit Domum Domini, qua tandem miro orna- tus ulterius decenter redemita, et ad unguem undequa- que thesaurorum copia fulcita, maximae devotionis eianç- tiBcata devotione, Regeque habita pro popnto oratioqe
54 PRIVILEGIOS A VARIOS PUEBLOS
qualiter fidelis populns cereiori spe sustentaretur et se- quent! Ecclesiae major fiducia adhiberetur, quaecumque Reix pro salute adstantium rogaverat impetranda esse omniã tali módo confirmatum est auctoritate D i v i n a , m in historiae repetitur pagina: Exaudivi orationem tuam, et deprecationem tuam qua deprecatus es coram me, et sancti-
ficavi domiim istam quam aedificasti, ut poneres nomen nieum ibi i n sempiternum,eterunt oculimei, etcor meum ibicunctis diebus.Igitur dum tot modisDivinae providen- tiae decretum solo innatae benevolentiae prescioconductum, quasi pro reconcilianda pristinae deliberationis fide huma- nis rebus semper consulerit, et toties affinitate familiaris amicitiae earn cum prioribus baberet 1 aten tis pacti quo ad varitas gratiam committaretur firmioris fact!, quidquid ab illis ex tunc misticè, et absque ve rita tis êffectu multipliciter constat elaboratum, et cãecutienti religione antiquae obscu- ritatispenitusdenudata, i n ilia veteri sinagoga simulata pro*
bitas legalium precum d i u vellata in spirituali regeneratione Sanctae Dei Matris Ecclesiae filiorum , dum se lex seíjúe i n omnes observatores vindex consummatus auctore, no- vae legi superveniente i n melius mutatur ver b u m , dum coacti executores legalium institutionum summo jussu ela- borent qualiter tabernaculum testimonii ^ seu? -domum Do- mini miros descendentis episcopos, ornatiusiconsumarent, et perabundanti magnarum divitiarum copia honorent, multo magis elaborandum est filiis novâe libertatis quibus gratia discusit jugnm legalis auctoritatis^ ut Ecclesiam ex latere fabricatam sui redemptoris de die in diem vario cultu adorent debiti honoris. Quod Ego Garsia, Dei gratia Rex, Sancii Regis filius, plerumque sapientum relatu au- diens, et audita secundum modum propriae scientiae pro- pendens haec verba defirmiter credens, dum mei regni in partibus, plurimis i n locis Sanctae Dei Matris Ecclesiae dtíssòlatione prospiceremus, ex nostris vel parentum nos- trorum peccatis exigentibns in tantum loca Sanctorum occupata esse, seii, quod verius est, destructa barbaria nationibus viderem, ut v i x etiam posteris posset esse indi- cio ubi jam Sanctae Eclesiae apud priores legalis foret
DE LA CORONA DE CASTILLA. 55 institutio , communi consilio düectae conjugis Stephaniae,
decrevi in domo Domini aliquid tale laborare unde nostri nominis i n perpetnum esset memoriale. Sed in hoc, ut ali- quantisper immorarer consideratione, súbito consideranti occurrit illud Davidicum: ¿Nonne Deo subjecta erit ani-.
ma mea? Et illud: I n Deo salutare meum, et gloria mea.
Deus pars auxilii m e l , et spes mea in Deo est. Continuo quaeque saecularis honoris incrementa, vel studii, absque iílo animadvertens parum aut nihil proíEcere cuivis hae- redi ratum, duxi illam meae haereditatis faceré participem cujus totum est quod quidquid expectat haeredem: sanio- rís consilii esse autumans, Deum scilicet partis çonsortem effecisse, quam totam absque illo me ambitiosum inordi- nate possedisse. Àd consilium rationabile prosequendum, in nomine Sanctae et individuae Trinitatis statui apud Nagaram, in honorem Sanctae ac beatissimae Dei' genitri- cis Mariae Ecclesiam, seu Monasterium, ope convenienti aedificare, et aedificato conventiori ordine cum omnibus officinis regularis congregationi aptis, i n servitium Dei qc beatae Mariae disposui studiosius consummatam fore; i n quo loco secundum instituta canonüm et legalia decre- menta priorum patrum instituere decrevi, qualiter pro animae meae seu patris rriei, seu Stephaniae conjugis, aut meorum filiorum remedio jugiter ibidem Deo ejus geni- trici servitium, et in commune regulariter viventium ho- nesta clericorum consisteret congregatio, et ingenua abs- que ullo meo ¡i vel meorum haeredum servido, die noc- tuque in Dei laudibus meditaretür spintualium fratrurn quieta conversatio. A d quorum usujp, ut snffiçiçijter et regulariter ¡haberent victum et vestitum^et peregrinis seu hospitibus, quia i n utrisqne suscipituç Christüs, abun- danter unde foret dispendium , setené esse scriptum, tu es q u i restitues haereditatem meam m i h i , sub testimonio plurimorum mei regni fidelium, scilicet Episcoporum, Abbatum , et legali astipulatione certorum testium et pari consensu meorum haeredum et totius mei regni primatum haèc quae i n sequentibus intitulantur ex patrimonio meo cum omnibus appendiciis cultis vel incultis, silvis,'- agris,
56 PBÍVILEGIOS A VARIOS PUEBLOS
pràtis, pasfcuis, molendinis, vineis, aquosis et inaquosis ita ut liberé et absolute ex paterno jure lègalis haeres pos- sedi Domino Deo, et iliius beatissimae genitrici in perpe- tuo possidenda , ut debui , i n praesentia plurimorum lega- Hter dedi. Haec sunt itaque quae legali adstipulatione ad stipradictum loeum integré et ingenue cum omnibus suis appendiciis perpetuó dominandi jure seu possidendi illís dedi qui regulariter ibidem Deo ejusque genitrici servie- rint. Sub hujus igitur innotatione privilegii dedi, tradidi, confirniavi Ecclesiam scilicet in primis in honore Sancti Sepulcri in Calagurra cum domibus et haereditate, Solio- latn cum suis villis omnibus quaeque ad eas pertinent:
Edam Sanctam Mariam Prati, et Frigidam villam cum omnibus eorum appendiciis^ Certam cum omnibus suis pertinenciis. I n Berroza, Sanctum Georgium, cum suis villis, suaqüe omni possesione. Sanctum Gipríanum , seú Sanctam Leocádiam cum omni eorum pertinentia. I n Sub- serra Sanctum Romanum cum omni sua pertinentia. I n Najaram haereditatem Sancti Thomae cum^ omni integri- tate, et domus, et haereditatem Domini L u p i , haeredita- tem Domini Gomecii ibidem; et in Soto Malo vel u b i - cumque fuerit inventa, Ecclesiam Sancti Michaejis cum sua haereditate vel ctim ipsa barrio íntegro ^ Sanctum Pe- iagium q u i est in rupe super ipsam Sanctam Mariam situs cum omni sua haereditate, et subtus Sanctam Mariam, Sanctum Michaelem, domus quas habitat Gramtuaticus cum earum haereditate; haereditatem Sanctae Agathae;
haereditatem Sanctt Facundi; haereditatem Satictarum Nunilonis et Alôdiae; haereditatem Sanctae Mariae Soro-r m m ; haereditatem Sanctae Ceciliae, eas à remore, cum suis vineis; haereditatem Sancti Romani; haereditatem Skncti Sf bastiani de Eruniola ; quin fetiam'-qiiai'tam par-p-
íêfti-Toltrtièi ex mereato ejusdetifí Nájerae^tam de calúroniis
«ItiaW-Ji&^^è^et^vebas. Insuper' addp ibidem omnemihafer liBditâtem dé Fortúnio Gidez quaqi mihi traddidit pro '<W bito qüó<l solveré non valuit I H confifmoj easdem vincas quas vicini óbtuletunt ad eámdem Eccle^iamíSanctae Ma*
jriag. Cironiam cum omnihus suís pertinentiis; Saíietum
DE LA CORONA. DE CASTILLA. Sy Romanüm de Gallinero cum omnibus suis pertiuentiis;
Sanctum Salvatorem in Villa Sancto Georgio; Oliacastri cum eadem Villa suaque haerednate; Sanctum Salvatorem de Ascensio cum omnibus suis pertinentiis; Sanctum Joannem de Granion cum sua pertinentia; Sanctam Ma- riam de Tirgo cum suis pertinentiis; Sanctum Andraeam de Trepeiana cum sua pertinentia; Sanctum Pélagium de Cureso cum sua haereditate; alium Sanctum Pelaginm in ejusdem Cerasii suburbio cum suo escusato in valle de G r u i , Teillu Munioz nomine, omnibusque succesionibus;
Sanctum Andraeam in Rivo de T o l , scilicet, cum omnibus suis haereditatibus; villam quae dicitur Cova Cardelli cum suo Monasterio Sancto Pelagio, cum omnibus suis pertinentiis; Sanctum Salvatorem de Besica cum sua per- tinentia; Azo cum omnibus quae pertinent ad eum inter Erelium et Sanctum Saturninum; Monasterium Sancti Asciscli cum ejus villula, domibusque, et haereditatibus;
in Fonte tecta sua cum omni pertinentia; ibidemque Mo- nasterium Domini Barulli cum omnibus suis pertirtéñtiís;' in Castella Vetula Transpaternuam cum omnibus quae pertitient ad eum, atque Sanctum Michaelem dé Tôrme cum suis appendiciis; in Soba Sanctum Johanném cum sua haereditate; in Austuriis Sanctam Mariam de Pbrtti cum omnibus suis subjectionibus; in Viscaya Sanctam Mariam de Barrica cum omni sua pertinentia; in Náia-í reuse, denique, suburbio, Villas quae nuncupantur Sóttí malo et Villa mezquina integre cum omnibüs qúâe' perti- nent ad eas; in H'ambrensern villani quae vocatu'f Agé^éi integre cum omnibus quae ad earn pertinent. A d haec àd supradicti loci sefvicibm dedr et deterníiMVí itluni
éúftñ
Episcopatum qui est'de Sancto Martino de Zabarr&râ"• Usp que in Rotellam et Aslanzonem, et Pozam, ek ália vdit) parte ex Alavae terminis usque i n Arrepam et Cutelidni Castrum in Asturiis, cum Monasterio ejusdem Èpiscopá-J tus nomine Vallepositá. Parie vero vel tributi meae teme,' vet illius quod Deus mihi sive méis succesoribus d e i n é ^ usqufe i n aeternüm de terra Sãrracenorum dederit i dõ- et coniBriffiio decioíam partem Sanctae Mariae. VeranV in
TOMO VI. H
58 PRIVILEGIOS A VARIOS PUEBLOS
futurum, ut decuit, providentes posterorum utilitat), placuit tam m i h i , quatu caeteris hujus privilegii testibüs, ut cuicumque Sancti Spiritus insdneta compuncto, vel se, vel sua liberae dominationi Sanctae Mariae subjicere pla- ceat, quatenus ab aliorum inquiétate in posterum abso- lutus, liber et ingenuus ab omni servitute in aeternum permaneat; nec cniquam pro alicujus scilicet calumnia nisi Sanctae Mariae advócalo respondeat. Igitur cura h u - jus rei volúntate tam in aedificandae Ecclesiae construc- tione quam i n dotis astipulari donatione, máxime meae uxoris sslutaris consilii sugestione incepissem, Deo eadem- que instigante, quomodo nondum peracta peragerentur,
«ub rectae deliberation is ordine non neglegi ¡nstituere;
çciens amaram mortem nullius aetads parcere, sed omnia in, commune natura cogente eius fati mqrsu decaepere liujusce çoíidkionis, stabile testamentum putabam utiliter depromere q u i me redderet securum sua perfectione, si forte uxor mea, quae me fideli ammonitu semper Deo serviré instigavit, prius quam ego à saeculo migraverit, et me ut saepe sit munda, ne vel deliciae vel turbationes ab incepto tardaverint, ex omnibus quae Ego Sanctae M^riae, tradidi mea ditione, absolutis scilicet, tani de suis quam de piçis opua inceptum consjumetur, et pro ejus anima. Dei servitiurfl freqiaentetur. Si autem ego prior v i - tara finiam , illa ad idem iMonasterium se conferat, et ex praedictis adjutoriis uti meum velle, novit, perficiat, et pro anima mça. íl)ei servitium ibi frequentare facial et le- gali jure sine alicujus contradictione potestative omnia quae Sanctae Mariae traditae sunt, possideat, gubernet atque ("egat, donee in mea fidelitate permaneat, nec quis- quam meorum filiorum vel haeredum haec infringere l i - centiam habeat. Et si quis ¡tam ausas fuerit ut meum tes- tap^ntum ¡nfringat à Christianqrum communione separa- tas, quasi Judeus et haeretiçus sequenti vindictae subja- ceat. Haec yero.omnia praedicta per meam regalem potes- {atem cum consensu omnium meprum statui atque confirm
noavi, et usqtie in finem mundi inviolata, inconcussaque permanere decrevi. Unde coram Domino vivo et vero qui
DE LA CORONA. DE CASTILLA. 69 me regnare jussit, coramque ejns juditio terribili conjuro
et obtestor omnes meos haereditarios , succesores et cuñe- tes primates, et universum populum nunc ac in posterum ennetis retro temporibus, quatenns n u l l i , meo regno sub- jacenti, ullo modo liceat infringere, seu conveliere haec quae à me regali sanctione concessa sunt vel ordinata Deo et Sanctae Mariae. Si quis autem (quod non credimus) hujus rei temerator aut contemptor existere voluerit, ex- communicatus et anathematizatus aeterna damnatione sub- jaceat condemnatus, atque anathema sit maranata, et Sanctam Mariam, et omnes Dei electos, sentiat hie et i n futuro sibi contrarios, atque i n inferno inferiori Judam traditorem habeat consortem, et diabolum consolatorem;
inceptum vero suum irritum maneat: ille autem pro au-»
sata inquietudine mille milla auri Sanctae Mariae talenta persolvat. Hanc regalis decreti cartam Ego Garsia rex cum Stephania uxore atque filiis , propriis manibus con- firmavimus, et roboravimus, et hoc figurae signum feci- mus *i|j*í|{jH$Mjj* testibusque confirmandum tradidimus.' Ferdinandus Rex confirmavit Ranimirus Rex confir- mat i^t. Raymundus Comes, confirmai tj*. Sancius Epis- copus, confirmat -ijf. Garsia Episcopus, confirrnat j j h Gomisanus Episcopus, confirrnat ife. Ennecco Abbas, confirrnat 4jf. Mnnio Abbas, confirrnat Gundisalvus, confirmai íjf. Deinde optimates mei regni seu fratris mei Ferdinandi regis confirmantes laudaverunt. Est autem data et Deo oblata se volventibus temporum recursibus anñi erae millesimae cum supputatione nonhagesimae, die vero secunda Idus Decembris, luna vero septem diebuê èxactis: et facta fuerat regnante Domino nostro Jesu cum Patre et Sancto Spiritu i n saecula saeculorum. Amen. Sub ejus autem imperio rege jam praedicto Garsia q u i hoc testamentum jussit fieri regnante i n Pampilona, et in Ala- va, et in Castella Vetula , et usque in Burgis, obtinentei Cutellium cum suis terminis i n Asturiis fratre vero ejns Ferdinando Rege in Legione, et i n Burgis, et Ranimiro rege eorum fratre i n Aragone. Está rubricado.
H a
6o PRIVILEGIOS A VARIOS PUEBLOS
NOM. C C X X I X . Restitutio de Alberite.
9 de Noviembre Sub Christi nomine, Sanctae atque individuae T r i n i - d« io56. tatis. Haec est carta quam ego Stepbania, Dei n u t u , Re- gina, una simul cura filio meo Rege Sanctio, fació tibi Domino meo Gomesano Episcopo, et praesenti Priore Eneco, coeterisque fratribus Deo servientibus in Cocnobio de Albaldensimn, pro illa haereditate de Alberite quam pro cupiditia h ti jus saeculi vobis abstulit, me consentien- te, Dominus meus Gaísia Rex, cui sit requies, amen. Trado et concedo ea vobis ad atrium Sancti Martini Episcopi, sicuti antea fnit, ut memores skis i l l i , et mei in vestris Saeria orationibüs, qualiter i l l i , sit reroissio criminum, er meorum peccatorum mercar indulgentiam. Amen. U t post hodíe die non ex nostris propinquis, aut extrañéis, vel consánguineis filiis, aut neptis, qui ex nobis succeserint, non sint ausi inquietare vos aut succesores vestri in prae- dicta haereditate in praesenti soeculo, quod si fecerint ana- thema marhanata effecti, et à communione vel coetu Dei
?egregati,ctim Diabolo i n inferno sint habitaturi, Amen.
Facte carta Era M L X X X X I I I I quinto Idus Novembris, regnante JSancius Rex filio meo in Naxera, et Alava et Pampilóna, Ferdinandus Rex in Legione. Ramirus Rex in Aragone. Johannes Episcopus in Irunia. Vigilanus Episcopus in Alava. Ego autem Stepbania , Regina , enm filió meo Saneio, Dei gratia , Rege, qui hanc cartam fieri jussimus manus nostras signum fecimus ¿j-t^J*. et coram testibus roboramus. Saneio Fortuuionis in Pontecurbo, testis. Eximius Fortunionis in Jubera, testis. Ranimiro Sanguiz i n Maraione , testis. Fortun Lopiz in Punicastro, testis. Azenar Garsieiz in Tubia, testis. Saneio Fortunionis in Sancti Stephani, testis. Lope Fortunionis in Arneto, testis. Fortúnio Blazqiiiz in Cidone, testis. Eneco Lopiz in Clavijo, testis. Galindo Enechonis Dominante Vichera, testis. Et judicio judicante Domino Martino, Dominator
DE LA CORONA DE CASTILLA. 6 l in Lucronio , Domino Muza, testis. Domino Azenar, Presbiter, testis. Izrac et Vellito Stitiz de Alberiti, testis.
Sciello et Fortuni Eoiz de Yangna, testis. Zabeth Barba- rubia et Johannes Longo de "Villaraediana, testis. Didacns Presbiter, Custus Episcopus exharavit per jnssionem Do- minae Reginae Éstá rubricado.