Guía docente da materia
Educación, Multiculturalismo e Xénero
U
V
N I VERSI D AD E D E I GO
Universidade de Vigo Docente da materia
1. DATOS INICIAIS
Titulación Postgrado Estudios de Género
Módulo
Materia Educación, multiculturalismo e Xénero
Código 333110201
Carácter (obrigatoria, optativa) obrigatoria
Curso Primero
Cuadrimestre (especificar 1º/2º) Primero
Profesor coordinador Carmen Pereira Domínguez
Profesor responsable da materia* Carmen Pereira Domínguez
Departamento Análise e Intervención
Psicosocioeducativa
Área Teoría e Historia da Educación
Centro Facultade de Ciencias da Educación
Gabinete
Horario de titorías Mércores e Xoves
E-mail [email protected]
* No caso de seren varios docentes os responsables de impartir a materia, esta taboa repetirase tantas veces como for necesario, empregando unha tabela para cada docente.
Universidade de Vigo Docente da materia
2. INTRODUCIÓN Á MATERIA
Esta materia tratará de ofrecerlle aos estudantes os instrumentos básicos -conceptuais, procedimentais e actitudinais- para o entendimento da realidade social sobre a que teñen que intervir pedagóxicamente: o multiculturalismo; isto é, pretende brindarlles coñecementos e capacitalos en relación aos modelos, métodos e técnicas necesarios nunha intervención pedagóxica responsable.
A materia constará de tres grandes cuestións: a primeira relacionada co coñecemento de modelos pedagóxicos destinados á Educación en valores e ciudadanía; con especial incidencia nos Dereitos Humanos, políticos, económicos e sociais que teñen as diferentes minorías étnicas e religiosas en España e que constitúen a multiculturalidade existente na actualidade no noso Estado: etnia xitana, poboación norte-africana, poboación subsahariana, poboación iberoamericana e poboación asiática.
Esta atención especial á multiculturalidade lévanos á segunda gran cuestión desta materia: O multiculturalismo dende unha perspectiva pedagóxica; é decir, nesta parte afóndase nos modelos e procedementos para diseñar unha educación intercultural baseada no respecto á diversidade e á diferenza, así como no coñecemento das diversas culturas que constitúen a realidade cotiá do centro:
nenos e nenas estranxeiros de culturas diferentes e de distintas etnias.
Trátase de presentar nesta parte os elementos fundamentais dunha educación intercultural para esas escolase otros ámbitos non formais ou extraescolares que deben saber afrontar de xeito responsable temas como o racismo e a xenofobia, cada vez mais presentes na sociedade española.
Por último tratarase nesta materia outra cuestión de relevancia: o xénero como elemento determinante e diferenciador no multiculturalismo. Neste sentido haberá que añadir ao análise das discriminacións por razóns de etnia, cultura ou relixión, aquela outra que, por razón de sexo, añade dificultades ás persoas que a sofren.
Universidade de Vigo Docente da materia
3. OBXECTIVOS DA MATERIA
Obxectivos da materia (xerais e específicos) 1 -Valorar la comunicación intercultural como preparación a la convivencia pacífica.
2 -Coñecer a analizar conceptos, teorías e modelos de educación intercultural.
3 -Aprender a utilizar procedementos e técnicas para intervir pedagóxicamente en educación intercultural.
4 -Aprender a xestionar a diversidade multicultural dos centros e axentes sociais cos seus problemas, conflictos, etc.
5 -Aprender a diseñar e implementar actividades específicas nos centros formais e non formais para promover o coñecemento das diferentes culturas que comparten escenarios.
6 -Formar ó persoal docente nos valores cidadáns democráticos e dotalo dos instrumentais metodolóxicos para educar na igualdade.
7 -Formar en dereitos civís e das mulleres, atendendo especialmente ás mulleres en risco de discriminación por pertencer a algunha minoría étnica, relixiosa ou cultural.
Universidade de Vigo Docente da materia
4. COMPETENCIAS
Competencias da materia (xerais e específicas)
Competencias de titulación relacionadas (as que contribuye)
1
-Formar cidadans y cidadanas do mundo en tempos de globalización y multiculturalidade en contextos de diversidade cultural no eido
educativo.
-Ser competente para comprender os referentes teóricos, históricos, culturais, políticos e legais que subxacen á cultura etnocéntrica e androcéntrica.
2
-Formar en xestión da diversidade cultural a través de modelos, procedementos e técnicas utilizables na educación intercultural.
-Ser competente para transmitir unha cultura non etnocéntrica e non androcéntrica.
3
-Reflexionar, comprender e establecer propostas de intervención pedagóxica co cine para a
formación en valores, cara unha una convivencia democrática.
-Ser competente para coñecer as distintas áreas de actuación e a metodoloxía para a implementación de programas e proxectos de igualdade entre mulleres e homes no ámbito educativo.
4
-Ser competente para considerar o cine como un soporte educativo que nos ofrece unha amplia variedade de escenarios para a formación en valores personales e sociaes: comunidade educativa (familias, alumnado, docentes);
educación para o desenvolvemento (globalización, migraciones, multiculturalidade); igualdade de oportunidades; cidadanía e convivencia pacífica…
-Ser competente para actuar preventivamente e na resolución de situacións de conflito cultural e de xénero.
5 .
-Ser competente para sensibilizar a poboación en relación os problemas específicos da diversidade cultural e o xénero.
6
-Ser competente para entender e poñer en valor as aportacións realizadas polas mulleres á historia e a cultura en diversos contextos internacionais.
7 -Adquirir habilidades para potenciar as
relacións interpersoais e entre grupos.
8
-Ser competente para procurar unha sociedade máis igualitaria desde o punto de vista da diversidade multicultural e o xénero.
9
-Ser competente para utilizar as novas tecnoloxías como recurso metodolóxico, de investigación, didáctico ou de comunicación.
Universidade de Vigo Docente da materia
5. CONTIDOS
-MULTICULTARISMO E EDUCACIÓN INTERCULTURAL. Conceptos básicos sobre Interculturalidade e inmigración. Introdución básica ás teorías explicativas das migracións.
Discriminación, Racismo, xenofobia, prexuizos e estereotipos. Conflicto, incidentes críticos e resolución de conflictos. A xestión da diversidade cultural nas aulas. O Cine e o Literatura como técnicas de achegamento ás diferentes culturas e como intervención pedagóxica na educación intercultural.
-MULTICULTURALISMO E XÉNERO. Educación sexista nas aulas e educación na igualdade. O xénero como agravante da discriminación por motivos étnicos, relixiosos, de raza ou culturais:
Muller e xitana; Muller e islámica; Muller e negra: Muller e asiática.
-RECURSOS PEDAGÓXICOS PARA A EDUCACIÓN MULTICULTURAL, MULTICULTURALISMO E XÉNERO. Experiencias de intervención pedagógica desarrolladas en educación formal, e non formal co cine, música, literatura, publicidades, etc…..
Universidade de Vigo
Docente da materia
Universidade de Vigo Docente da materia
6. PLANIFICACIÓN DOCENTE
Horas presenciais Horas de traballo do
alumno Total
Clases teóricas 30 80 110
Seminarios/Obradoiros -
Clases prácticas 10 10
Prácticas externas -
Titorías -
Aprendizaxe/actividade autónoma dirixida (individual)
Aprendizaxe/actividade autónoma dirixida (en grupo)
TOTAL 120
Universidade de Vigo Docente da materia
7. METODOLOXÍA DOCENTE
Metodoloxía Descrición
¿Implica atención personalizada
ao alumno?
-Lección maxistral.
-Presentación dos contidos conceptuais.
Si
-Clases prácticas. -Debates e
cine-forum. Si -Resolución de exercicios e problemas. -Sí a partir do
cine-forum Si -Aprendizaxe baseada en problemas (ABP). -Si a partir do
cine-forum. Si -Estudo de casos.
-Ensinanza baseada en proxectos de aprendizaxe. -Si
-Metodoloxías baseadas en investigación. -Si Si
-Análise de situacións. -Si a partir do
cine-forum para superar
Si
os conflictos.
-Aprendizaxe colaboradora.
-Simulacións -Si a partir do
cine-forum . Si
-Seminarios. - -
-Experimentación e/ou prácticas en empresas, institucións,
etc. - -
-Outros (especificar). Cine Forum. -
Universidade de Vigo Docente da materia
8. ATENCIÓN AO ALUMNO
Se desarrollará unha metodoloxía activa, participativa e interdisciplinar onde se forme en la investigación-acción-reflexión. Desde un aprendizaje significativo desde as propias realidades que nos rodean, (clases presenciales, clases prácticas y clases no presenciales).
Nuestro papel de docentes consiste en acompañar, guiar, apoyar á alumnado co fin de lograr autonomía e indepedencia no seu aprendizaxe.
Entendemos a competencia profesional como un saber hfcer complexo que implica o dominio dos coñecementos, destrezas, actitudes, valores e virtudes específicas da profesión.
Este proceso estará guiado polas profesoras e a través de titorías persoalizadas.
INDIVIDUALIZADA
Universidade de Vigo Docente da materia
9. AVALIACIÓN DA APRENDIZAXE
Metodoloxía Cualificación
-Probas escritas (ensaio, probas obxectivas, resolución de problemas, probas de resposta breve, probas tipo test etc)
-Exames orais (probas orais na aula, entrevista, debate etc)
-Probas de autoavaliación
-Traballos e proxectos Constitúe o 50 % da nota.
-Informes de prácticas -Técnicas de observación -Situacións de proba
-Técnicas baseadas na participación do alumno Constitúe o 50 % da nota -Porta-folio
-Outras (especificar)
Observacións: Recomendacións, pautas para a mellora e a recuperación, etc.
Seguiremos un proceso evaluativo de carácter inicial, continuo, formativo, sumativo y de mellora de todo o proceso que persiga unha formación global yecontribuya o desenvolvemento personal e profesional da persona investigadora.
Ante situacións reales as estartexias de aprendizaxe e orientacións ás personas investigadoras poden flexibilizarse.
Universidade de Vigo Docente da materia
10. RECURSOS E FONTES DE INFORMACIÓN
Recursos e fontes de información básica
EDUCACIÓN INTERCULTURAL. INMIGRACIÓN E EDUCACIÓN
Aznar, P. y Cánovas, P. (Eds.) (2008): Educación, género y políticas de igualdad. Valecia. Universitat de Valencia.
Bartolomé, Margarita (Coord.) (1997). Diagnóstico a la escuela multicultural. Barcelona: Cedecs.
Benso, C. y Pereira, C. (2007). Familia y escuela. El reto de educar en el siglo XXI. Ourense. Concello de Ourense-Fundación Santa María- Universidad de Vigo.
Bolívar, A. (2007). Educar para la ciudadanía. Algo más que una asignatura. Barcelona, Graó.
Bordón. Revista de Pedagogía. (2007). XIV Congreso Nacional y III Iberoamericano de Pedagogía:
Educación, ciudadanía y convivencia. Diversidad y sentido social de la educación, vol. 59, (2y3) CC.OO. (2002). La escolarización de los hijos de los inmigrantes en España II. Madrid: Autor.
Checa, F. (Ed.) (2005). Mujeres en el camino: el fenómeno de la migración femenina en España. Barcelona:
Icaria.
Colectivo IOÉ (2003). La escolarización de hijas de familias inmigrantes. Madrid: CIDE/ Instituto de la Mujer.
Colectivo IOE (2004a). La escolarización de las niñas y niños de origen inmigrante. En Galvín, I. (Coord.) La atención educativa al alumnado inmigrante en la Comunidad de Madrid. Madrid: FREM-Praxis.
Colectivo IOE (2004b). Distribución por sexos del alumnado marroquí. A vueltas con los datos, ¿las chicas abandonan la escuela antes que los chicos? Resultados de una investigación. En: Taller de Estudios Internacionales Mediterráneos: Atlas de inmigración marroquí en España 2004.
Defensor del Pueblo (2003). Escolarización del alumnado de origen inmigrante: análisis descriptivo y estudio empírico. Informe de investigación inédito, disponible en la web (www.defensordelpueblo.es)
Dios, Manuel. (2001). Cine para convivir. Santiago de Compostela: Toxo Soutos.
Eldering, L. (1997). Ethnic minority students in the Netherlands from a cultural-ecological perspective.
Anthropology & Education, 28 (3), 330-350.
Equipo EINA (2003). La escolarización de la infancia gitana en 167 poblaciones de Andalucía. Castelló de la Plana : Universitat Jaume I.
Escámez, J.; García, R.; Pérez, C. y Llopis, A. (2007). El aprendizaje de valores y actitudes. Teoría y práctica. Barcelona, Octaedro-OEI.
Esteve, José Manuel y Vera, Julio (2006). Educación Social e Igualdad de Género.
Málaga. Universidad de Málaga.
Fernández Enguita, Mariano (1999). Alumnos gitanos en la escuela paya : un estudio sobre las relaciones étnicas en el sistema educativo. Barcelona: Ariel.
Fernández Morate, S. (2000). Las familias gitanas ante la educación . Palencia : Diputación de Palencia, Departamento de Cultura.
Ferrés, Joan. (2007). La competencia en comunicación audiovisual: dimensiones e indicadores. En Comunicar. Monográfico La enseñanza del cine en la era de las multipantallas, 29, XV, 100-107.
Flores Ramos, E. (2005). Población inmigrante: su integración en la sociedad española (una visión desde la educación). Madrid: Pearson.
García Fernández, J. A. y Moreno, I. (2002). La respuesta a las necesidades educativas de los hijos de inmigrantes en la Comunidad de Madrid. Madrid: Consejo Económico y Social de la Comunidad de Madrid.
García-Mina, A. y Carrasco, M.J. (Eds.). (2002). Cuestiones de género en el fenómeno de las migraciones.
Madrid : Universidad Pontificia de Comillas de Madrid, 2002
Garreta Bochaca, Jordi. (2003), La integración sociocultural de las minorías étnicas (gitanos e inmigrantes). Barcelona, Anthropos.
Gawsewitch, J. C. (Edit.) (2006). La Fabrique du Crétin. La mort programmée de l école. Paris, Jean Claude Gawsewitch Editeur.
Gillborn, D. (1997). Ethnicity and educational performance in the United Kingdom: racism, ethnicity and variability in achievement. Anthropology & Education, 28 (3), 375-393.
Goenechea, C. (2001). Estudio descriptivo del alumnado extranjero escolarizado en Galicia. Migraciones, 10, 135-159.
Goenechea, C. (2005). “Género y lugar de procedencia: dos variables clave en la integración escolar del alumnado extranjero”. Revista Complutense de Educación,
Goenechea, C. (2005). La diversidad cultural en la escuela gallega. Problemáticas y alternativas educativas en comunidades con población inmigrante. Santiago de Compostela: Xunta de Galicia.
Grant, C. (1998). Multicultural research. A reflective engagement with race, class, gender and sexual orientation. USA: Falmer Press.
Gregorio, C. (1998). La migración femenina y su impacto en las relaciones de género. Madrid: Narcea.
Gutiérrez, M. Carmen.; Pereira, M. Carmen. y Valero, Luis. F. (2006). El cine como instrumento de alfabetización emocional. Teoría de la Educación. Revista Interuniversitaria. Monográfico.
Educación y emociones, 18, 229-260.
Herranz, Y. (1996). Formas de incorporación laboral de la inmigración latinoamericana en Madrid.
Importancia del contexto de recepción. Tesis Doctoral: Universidad Autónoma de Madrid.
Izquierdo Escribano, Antonio. (2003), Inmigración, mercado de trabajo y protección social. Madrid, CES.
Luque, A. (1995). Las necesidades educativas de los hijos de inmigrantes. Intervención Psicosocial, IV (10), 89-102.
Máiztegui, Concepción (Coord.) (2006). De la ciudadanía local a la aldea global y de la ciudadanía global a la local. El camino andado. Bilbao, Universidad de Deusto.
Marina, J. A. (2007). Educación para la ciudadanía. Madrid, S.M.
Martín Muñoz, G. y López Sala, A. (2003). Mujeres musulmanas en España. El caso de la inmigración femenina marroquí. Madrid : Instituto de la Mujer.
Naval, C.; Print, M. y Veldhuis, R. (2002). Education for democratic citizenship in the new Europe: context ad reform. European Journal of Education, 37 (2): 107-128
Pereira, Carmen. (2005). Cine y educación Social. Revista de Educación. Monográfico, Educación no formal, 338, 205-228.
Pereira, Carmen. (2007). Aportes desde el Cine a la Educación Social para la comprensión y la sensibilización hacia los olvidados (pp. 99-120). En C. López (Coord.). Actas 2ª Escola de Primavera. Educación Social e Servicios Sociais. Santiago de Compostela: Colexio de Educadores y Educadoras Sociais de Galicia (CEESG).
Puig, José M.; Batlle, R.; Bosch, C y Palos, J. (2007). Aprendizaje servicio: educar para la ciudadanía.
Barcelona, Octaedro.
Ramirez, A. (1998). Migraciones, género e Islam. Mujeres marroquíes en España. Madrid: Agencia Española de Cooperación Internacional.
Schujman, G. (Coord.) (2004). Formación ética y ciudadana: un cambio de mirada. Barcelona, Octaedro.
Siguán, M. (1998). La escuela y los inmigrantes. Barcelona: Paidós Educador.
Terren, E. (2001). El contacto intercultural en la escuela: la experiencia educativa de gitanos e hijos de inmigrantes en el área metropolitana de A Coruña. Coruña: Servicio de Publicaciones, Universidad de la
Coruña.
Touriñán López, José M. (Direc.) (2007). Educación en valores, interculturalismo y convivencia pacífica.
Universidad de Santiago de Compostela. ICE Santiago de Compostela.
Valls, Rosa; Aubert Simón, Adriana (2003), “Mujeres gitanas superando la exclusión social a través de la educación”. Educación social: Revista de intervención socioeducativa, 24, pp.23-34.
Van Zanten, A. (1997) Schooling immigrants in France in the 1990s: success or failure of the republican model of integration?. Anthropology & Education, 28 (3), 375-393.
Vilá, R. (2007). Comunicación intercultural. Materiales para Secundaria. Madrid, Narcea- MEC.
Verde Diego, Carmen. (2006), “Fontes documentais sobre inmigración” Fervenzas nº 9; pp. 139-159.
Universidade de Vigo Docente da materia
Recursos e fontes de información complementaria
Materiais didácticos escritos. Prensa actualizada.
Materiais en Transparencias e en PowerPoint.
Páxinas WEB: en especial www.aulaintercultural.es
Materiais audiovisuais: documentais e films
Universidade de Vigo Docente da materia
11. RECOMENDACIÓNS